Linoryt to technika druku wypukłego, w której rysunek wycinasz w płycie z linoleum, nakładasz na nią farbę i odbijasz na papierze. Pierwszą odbitkę możesz wykonać już po jednym popołudniu, a potrzebny sprzęt zmieści się w jednej szufladzie. Ten poradnik pokaże Ci, co kupić na start, jak przygotować płytę i jak wykonać czysty odbitek bez skomplikowanej prasy.
Jakie narzędzia do linorytu będą Ci potrzebne na początek?
Na start potrzebujesz płyty linoleum, noży do cięcia, wałka, farby graficznej i papieru. Cały zestaw da się skompletować w sklepie plastycznym za kwotę około 100 do 150 zł.
Zanim zaczniesz zakupy, sprawdź listę podstawowego wyposażenia, które wystarczy do nauki:
- płyta z miękkiego linoleum lub gumy do rycia, o grubości około 3 mm i formacie A5 lub mniejszym, na której łatwiej zachować kontrolę nad cięciem,
- zestaw noży z wymiennymi stalówkami, w którym znajdziesz zarówno ostrza w kształcie litery V do cienkich linii, jak i półokrągłe do większych powierzchni,
- gumowy wałek o szerokości około 10 cm, który pozwoli nałożyć równą warstwę farby,
- farba graficzna na bazie wody, ponieważ po pracy zmyjesz ją zwykłą wodą z mydłem,
- gładka szyba lub płytka ceramiczna, na której rozprowadzisz farbę przed nałożeniem na płytę,
- papier o gramaturze od 80 do 120 g, najlepiej cienki papier ryżowy, bo łatwo przejmuje farbę przy ręcznym dociskaniu.
Dodatkowo przyda Ci się łyżka drewniana lub baren, czyli płaski krążek do dociskania papieru. Zwykła łyżka do herbaty także się sprawdzi na początku. Kupując sprzęt, nie sięgaj od razu po najdroższe noże. Tańszy zestaw wystarczy na kilkanaście prac, a dopiero potem poznasz własne preferencje.
Jak zrobić matrycę linorytniczą krok po kroku?
Matrycę przygotujesz w trzech etapach: przeniesiesz rysunek na płytę, wytniesz miejsca, które mają zostać białe, i sprawdzisz efekt próbną odbitką. Pamiętaj, że rysunek odbije się lustrzanie, więc napisy musisz narysować odwrotnie.
Zanim przystąpisz do cięcia, dobrze jest zapoznać się z kolejnością działań. Jak zrobić matrycę linorytniczą bezpiecznie i bez frustracji, podpowiadają te kroki:
- narysuj prosty motyw ołówkiem na kartce, a następnie odbij go na płycie, przykładając kartkę rysunkiem do linoleum i pocierając tył łyżką,
- zaznacz flamastrem powierzchnie, które mają pozostać w kolorze, aby w trakcie cięcia nie pomylić stron,
- zacznij od najcieńszego noża i obrysuj kontury, prowadząc ostrze od siebie, a drugą dłoń trzymaj za narzędziem,
- usuń większe fragmenty szerszym nożem, zostawiając wokół rysunku niewielki margines, który wzmocni krawędzie,
- ustaw płytę na antypoślizgowej podkładce lub specjalnym uchwycie, żeby nie przesuwała się podczas rycia,
- wykonaj pierwszą odbitkę próbną i popraw miejsca, w których zostało zbyt dużo koloru.
Cięcie zawsze kieruj w stronę przeciwną do własnych palców. Jeśli linoleum jest twarde, rozgrzej je chwilę na kaloryferze lub nad lampką, a ostrze będzie pracować lżej. Na pierwszą matrycę wybierz motyw o prostych kształtach, na przykład liść, gwiazdę albo prostą rybę. Szczegółowe wzory zostaw sobie na później.
Jak wykonać pierwszą odbitkę w technice druku ręcznego?
Druk ręczny linoryt polega na nałożeniu cienkiej warstwy farby na matrycę, przyłożeniu papieru i dociśnięciu go równomiernie dłonią lub łyżką. Cała procedura trwa kilka minut i nie wymaga prasy drukarskiej.
Rozpocznij od wyciśnięcia na szybę porcji farby wielkości orzecha laskowego. Rozwałkuj ją na gładką, lekko szeleszczącą powierzchnię, aż wałek zacznie wydawać cichy dźwięk przypominający pocieranie taśmy klejącej. Taka konsystencja oznacza, że warstwa jest cienka i nie zaleje drobnych linii. Następnie nałóż farbę na płytę kilkoma ruchami wałka w różnych kierunkach.
Położenie papieru wymaga spokojnej ręki. Opuść arkusz na matrycę bez przesuwania, a potem dociskaj go środkiem łyżki, prowadząc ją okrężnymi ruchami od środka ku brzegom. Przed zdjęciem papieru unieś jeden róg i sprawdź, czy kolor jest równy. Jeśli brakuje intensywności, połóż arkusz z powrotem i dociśnij jeszcze raz. Gotową odbitkę zdejmij powoli i połóż na płasko do wyschnięcia, co zajmie zwykle od 2 do 24 godzin.
Gdy pierwsze próby wyjdą nierówno, nie przejmuj się. Zbyt gruba warstwa farby lub zbyt słaby docisk to najczęstsze przyczyny, a obie łatwo poprawić przy kolejnym podejściu. Po kilku odbitkach zauważysz, jak wiele zależy od ilości farby i cierpliwości, a Twój linoryt będzie coraz czystszy.